Ramai pesakit yang menjalani pembedahan besar atau kemoterapi berdepan dengan masalah kesihatan jangka panjang. Salah satu kesan yang sering diabaikan ialah gangguan hormon. Hormon berfungsi sebagai pengawal selia tubuh — daripada metabolisme, tidur, kesuburan, sehingga emosi.
Apabila rawatan kanser atau pembedahan tertentu dilakukan, kelenjar penghasil hormon seperti ovari, testis, tiroid, atau adrenal boleh terjejas. Kerosakan ini boleh menyebabkan simptom yang mengganggu kualiti hidup, malah meningkatkan risiko penyakit lain.
Mengapa Pembedahan & Kemoterapi Boleh Mengganggu Hormon?
1. Pembedahan Pembedahan atau Kemoterapi
Sesetengah pembedahan melibatkan pembuangan organ atau kelenjar yang menghasilkan hormon, contohnya:
- Histerektomi (buang rahim & ovari) → menurunkan estrogen & progesteron.
- Pembedahan tiroid → menjejaskan pengeluaran hormon tiroid.
- Pembedahan adrenal → mengganggu aldosteron & kortisol.
Kesan selepas pembedahan ini boleh berlaku serta-merta atau berkembang perlahan-lahan.
2. Kemoterapi Pembedahan atau Kemoterapi
Kemoterapi bertujuan membunuh sel kanser yang cepat membahagi, tetapi ia juga boleh merosakkan sel normal termasuk yang menghasilkan hormon.
- Pada wanita, kemoterapi boleh merosakkan ovari → menopaus awal.
- Pada lelaki, ia boleh menjejaskan fungsi testis → testosteron rendah.
- Kelenjar adrenal & tiroid juga boleh terkesan, menyebabkan ketidakseimbangan hormon lain.
Jenis Gangguan Hormon yang Biasa Berlaku
1. Kekurangan Estrogen & Progesteron Pembedahan atau Kemoterapi
- Berlaku pada wanita selepas buang ovari atau kesan kemoterapi.
- Tanda-tanda: haid berhenti, hot flashes, kekeringan faraj, perubahan mood, osteoporosis.
2. Kekurangan Testosteron
- Berlaku pada lelaki selepas rawatan kanser testis atau kesan kemoterapi.
- Gejala: kurang tenaga, hilang nafsu seksual, otot mengecil, tulang rapuh.
3. Masalah Tiroid
- Pembedahan tiroid atau radiasi boleh sebabkan hipotiroidisme (hormon tiroid rendah).
- Simptom: cepat letih, berat badan naik, kulit kering, sembelit, kemurungan.
4. Gangguan Kortisol & Aldosteron
- Selepas pembedahan adrenal atau rawatan radiasi.
- Kortisol rendah → badan cepat letih, tekanan darah rendah, mudah pitam.
- Aldosteron tidak stabil → gangguan garam & tekanan darah.
Kesan Jangka Panjang Gangguan Hormon
Gangguan hormon selepas rawatan perubatan bukan sekadar simptom sementara. Ia boleh meningkatkan risiko:
- Penyakit jantung & tekanan darah tinggi.
- Osteoporosis & risiko tulang patah.
- Masalah kesuburan kekal.
- Kerosakan kognitif (memori, tumpuan).
- Kemurungan & gangguan emosi.
Bagaimana Hormon Menyokong Proses Pemulihan Tubuh
Cara Menguruskan Gangguan Hormon
1. Rawatan Perubatan
- Terapi penggantian hormon (HRT) → untuk wanita menopaus awal atau lelaki dengan testosteron rendah.
- Ubat hormon tiroid → untuk hipotiroidisme selepas pembedahan.
- Ubat kortikosteroid → jika kortisol rendah selepas pembedahan adrenal.
2. Pemantauan Rapi
- Ujian darah berkala untuk mengukur paras hormon.
- Pemeriksaan tulang (bone density scan) bagi risiko osteoporosis.
- Pemantauan tekanan darah & kesihatan jantung.
3. Gaya Hidup Sihat
- Diet seimbang kaya kalsium, vitamin D & protein.
- Senaman berkala termasuk senaman beban untuk tulang & otot.
- Urus stres dengan teknik relaksasi (yoga, meditasi, pernafasan).
- Tidur cukup untuk menyokong keseimbangan hormon.
4. Sokongan Psikologi
- Ramai pesakit mengalami kemurungan atau rasa kehilangan selepas pembedahan/kemoterapi.
- Kaunseling & sokongan komuniti pesakit kanser sangat membantu.
Bila Perlu Jumpa Doktor? Pembedahan atau Kemoterapi
Segera dapatkan nasihat perubatan jika selepas rawatan anda mengalami:
- Haid terhenti atau berubah mendadak.
- Hilang selera seks & tenaga menurun drastik.
- Berat badan naik/turun tanpa sebab.
- Kerap pitam, letih melampau, atau tekanan darah tidak stabil.
- Perubahan mood berpanjangan (cemas, murung, mudah marah).
Kesimpulan
Gangguan hormon selepas pembedahan atau kemoterapi adalah isu yang sering terlepas pandang, tetapi memberi kesan besar pada kesihatan jangka panjang. Dengan pemantauan yang betul, rawatan hormon, gaya hidup sihat, serta sokongan emosi, pesakit boleh menikmati kualiti hidup yang lebih baik walaupun selepas rawatan kanser atau pembedahan besar.
Lebih banyak artikel menarik di sini : Jenis Rawatan Untuk Pesakit Kanser, Namun Rambut Gugur Dikatakan Salah Satu Kesan Sampingan
